Kayıt Ol

Caz: Halkın müziği mi? Özel

Perşembe, 03 Ocak 2019 08:43 Caz Üzerine
(0 oy)

1993’te International Socialism Journal’da yayımlanan makalenin bir bölümünü burada.....

Siyah müziğinin farklı bir kolu olarak cazın yükselişi, 20. yüzyılın başında siyahların yaşantısında gerçekleşen derin değişiklikleri yansıtır. Kent müziğidir, merkezi Mississippi deltası ya da Alabama pamuk tarlaları değil New Orleans, New York ve Kansas City’dir. Blues ve gospel(ilahi) şarkıcılarının büyük çoğunluğunun aksine para kazanma hedefiyle müzik yapanlar tarafından icra edilir. Siyah orta sınıfların çoğunlukla saygı göstermediği yoksullar içindir. Başka bir deyişle eğlence için harcayacak parası olan, kırsalda arkasında bıraktığı müzikten daha farklı bir şey yapmak isteyen(ya da dinlemek) yeni bir siyah işçi sınıfının içinden çıkmıştır.

Bu bağlamda “Halkın müziği” tanımı, cazın ilk yılları için uygundur. Siyah işçilerin yaşamı değiştikçe caz müziği de değişti ve gelişti çünkü köklerini siyah işçi sınıfı gettolarından, ilhamını ise siyahların günlük yaşamından alıyordu.

Cazın oluşumunda Avrupa klasik ve halk müziği dahil olmak üzere pek çok öge etkili olmuştur. Ancak her şeyin ötesinde kökenleri Blues’a aittir. Blues, Afrika müziğindeki önemli unsurları diğer siyah müziklerinin hepsinden fazla korumuştur. Diğer nüfuzlar gelip gitse de Blues, ortaya çıkışından itibaren caz üzerindeki ufuk açıcı etkisini muhafaza etmiştir.

Çeşitli iddiaların aksine kimse cazı icat etmemiştir. Caz, farklı bölgelerde hemen hemen aynı dönemlerde ortaya çıkmıştır. Ancak 20. yüzyılın ilk yıllarından bu yana New Orleans, güneyin en büyük ve hızlı gelişen; barları, genelevleri, bandolarıyla müzisyenler için sayısız olanaklar barındıran kenti olarak esas merkez olmuştur.

Caz, kendisini doğuran koşullar diğer yerler ve kuzey kentlerinde de etkin hale gelince hızlıca yayıldı. Hobsbawm, Büyük Buhran’ın öncesinde 60 bin caz grubu, 200 bin profesyonel müzisyen olduğunu tahmin ediyordu. Güney’den, 1916 civarında başlayan(savaş sebebiyle iş imkanları ortaya çıkınca) ilk büyük siyah göçünü takiben hızlıca yayıldı ve bu, Büyük Buhran’a kadar kesintiye uğramadan sürdü.

Aynı dönemde ortaya çıkan müzik endüstrisi cazın yayılmasına büyük katkı sağladı. Plak satışları 1914’te 27 milyonken, 1921’de 100 milyona çıktı ve 1920’ler boyunca artmaya devam etti. ‘Caz çağı’nı ortaya çıkaran müzik çoğunlukla, cazı beyaz dinleyiciye uygun şekilde yumuşatan beyazlar tarafından yapılsa da, 1920’lerin ortalarına gelindiğinde plak şirketleri azımsanmayacak oranda bir siyah kitleyi de keşfetmişti. Yalnızca siyahların gazetelerine reklam veren, sadece siyahların yaşadıkları yerlerde satılan ve hem caz hem blues albümlerinde büyük rakamlara ulaşan markalar kurulmuştu.

Müzik yayıldıkça, büyük oranda gelişti ve değişti. 1923’te King Oliver’la birlikte çalan Louis Armstrong’la 1927’de Chicago’da Hot Fives ve Hot Sevens’la sahne alan Louis Armstrong’u dinlemek, iki ayrı insanı dinlemek gibidir. İkincisi çok daha taze, hızlı, karmaşık ve yaratıcıdır. Enstrümanlarla ve diğer müzisyenlerle birlikte daha değişik şeyler yapmak isteyenler için sınırların zorlanmasını gerektirir. Kendine özgü ‘New Orleans’ tarzı, kısa sürede ortadan kaybolsa da pek çok kez özellikle de cazdaki yeni gelişmelere karşı reaksiyon gösteren beyazlar tarafından yeniden canlandırma çabaları olmuştur.

Cazı diğerlerinden ayıran karakteristik özelliklerinden birisi sürekli yeni olanı aramasıdır. Her müzisyenin kendi sesi ve tarzıyla öne çıktığı, bireysel ve kolektif icranın müziği olarak sürekli dilini derinleştirmenin çabası içerisinde olmuştur ve önceki sınırlarını aşmıştır. Gelişim her zaman için kolektif olmuştur, müzisyenler birlikte ve birbirinden öğrenmiştir. Caz tarihi boyunca bir dans müziği olarak işleviyle yenilik için gösterdiği itki sürekli gerilim halindedir, bu farklı ekollerin ortaya çıkmasına, bunların geniş kitlelere ulaşmasına ya da geniş kitlelerin ilgisini kaybetmesine neden olmuştur.

Kendini ifade etme ve yeniyi arama dürtüsü cazı en başta hem duyguları hem de fikirleri ete kemiğe büründüren bir müzik yapmıştır. Caz ilk yıllarında eğlencenin, rahatlamanın ve günlük hayatın geriliminden kaçışın müziği olsa da, tonunda, dilinde ve duygularında kendisini dinleyen kitlenin neyden kaçmaya çalıştığını özel olarak yansıtmıştır. Hem yabancılaşmanın hem de onun üstesinden gelme girişimlerinin ifade biçimi olmuştur.

Okunma 122 defa Son Düzenlenme Perşembe, 03 Ocak 2019 08:49
Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn
Ali Sami İpek

Saksafon üzerine haber toplayarak sitemize katkıda bulunmaktadır.

Yorum Ekle

Gerekli olan (*) işaretli alanlara gerekli bilgileri girdiğinizden emin olun. HTML kod izni yoktur.

Layouts
Colors